Zastrzyk witaminowy wygląda na kroplówkę w mniejszej wersji: to samo, tylko szybciej. Tak to nie działa. Różnice są trzy i żadnej nie da się nadrobić składem. Pierwsza to objętość: w mięsień wchodzi kilka mililitrów, do żyły pół litra. Druga to pytanie, ile z podanej dawki naprawdę dotrze do krwi. Trzecia dotyczy witaminy B12, przy której droga podania ma najmniejsze znaczenie.
W skrócie
- O tym, czy lek wolno podać do żyły, czy w mięsień, decyduje jego rejestracja. Jednego preparatu nie wolno podać dożylnie, drugiego wolno podać tylko tak.
- W mięsień wchodzi kilka mililitrów, do żyły 500. Dlatego zastrzyk nie nawadnia.
- U części dorosłych zwykła igła nie sięga mięśnia pośladkowego i lek trafia w tłuszcz.
- Przy witaminie B12 tabletka 1000 mikrogramów dziennie działa podobnie jak zastrzyki. Przy witaminie C różnica między tabletką a wlewem jest ogromna.
Kto decyduje, czy lek idzie w zastrzyku, czy w kroplówce
Pytanie, czy lepszy jest zastrzyk, czy kroplówka, zakłada, że wybiera pacjent. Zwykle nie ma tu nic do wyboru.
Każdy lek ma swoją charakterystykę produktu leczniczego. To dokument zatwierdzany przy rejestracji, w którym zapisano między innymi, jak wolno go podać. Bierze się to ze składu i stężenia leku oraz z badań, które sprawdziły, jak organizm go znosi.
Widać to na dwóch przykładach z Rejestru Produktów Leczniczych. Optylite, płyn wieloelektrolitowy i baza naszych wlewów, ma w punkcie o podawaniu jedno zdanie: podanie dożylne. Vitaminum B12 WZF, czyli cyjanokobalamina w ampułce 2 ml, ma zapis odwrotny: podawać domięśniowo lub głęboko podskórnie, nie podawać dożylnie.
Ten sam typ dokumentu, dwa różne nakazy. Nie znaczy to, że witaminy B12 nigdy nie podaje się do żyły, bo rozstrzyga rejestracja konkretnego leku, a nie sama cząsteczka. Znaczy tyle, że drogi podania nie wybiera się jak wariantu pakietu. Jeśli ktoś proponuje Ci ten sam skład raz w zastrzyku, raz w kroplówce, zapytaj, jaki preparat podaje.
Ile płynu można wstrzyknąć w mięsień
Mięsień przyjmuje płyn, rozsuwając włókna, ale tylko do pewnego momentu. Dalej rośnie ból, ciśnienie w tkance i ryzyko uszkodzenia.
Skalę pokazuje wytyczna brytyjskiej agencji zdrowia publicznego, napisana dla immunoglobuliny. Jeśli dorosły ma dostać domięśniowo więcej niż 5 ml, dawkę dzieli się na kilka wstrzyknięć w różne miejsca. Większe objętości podaje się w przednio-boczną część uda albo w górny zewnętrzny kwadrant pośladka. Dokument dotyczy immunoglobuliny, nie witamin, więc żadnej dawki z niego nie przenosimy. Zostaje z niego jedno: powyżej 5 ml jedno wkłucie już nie wystarcza.
Ampułka z witaminą B12 ma 2 ml. Butelka Optylite ma 500 ml, czyli 250 razy tyle.
Zastrzyk nie nawadnia. W mięśniu nie ma miejsca na objętość, która ruszyłaby bilans płynów w organizmie. Nie chodzi więc o to, że nawadnia wolniej.
Dlaczego podanie domięśniowe nie zawsze trafia w mięsień
Biodostępność mówi, jaka część dawki dociera do krwi. Po podaniu do żyły jest to całość i dlatego właśnie z tą drogą porównuje się wszystkie pozostałe. Tak liczy się biodostępność w europejskich wytycznych dla badań leków.
Przy zastrzyku w mięsień jest inaczej, z dwóch powodów. Po pierwsze, lek musi się dopiero wchłonąć, a tempo zależy od przepływu krwi w tym miejscu; zmienia go choćby wysiłek albo temperatura. Po drugie, część zastrzyków w ogóle nie dociera do mięśnia.
To drugie zmierzono. W badaniu opublikowanym w BMJ przejrzano tomografię miednicy stu kolejnych dorosłych pacjentów i policzono odległość od skóry do mięśnia w miejscach, w których robi się zastrzyki. W górnym zewnętrznym rogu pośladka u 43 osób przekraczała 35 mm, a u 72 osób 25 mm. Tyle mają typowe igły. Z boku biodra wypadło to lepiej: 12 i 26 osób. U kobiet warstwa tłuszczu była grubsza. Autor podsumował, że u sporej części pacjentów standardowa igła nie sięga mięśni pośladka (Nisbet, BMJ 2006, PMID 16524934). Badanie mierzyło głębokość, a nie same zastrzyki, więc pokazuje, u ilu osób igła może nie sięgnąć, a nie u ilu nie sięgnęła.
Czy to szkodzi, zależy od leku. W Nowej Zelandii zmierzono ultrasonografem 402 dorosłym odległość od skóry do mięśnia ramienia przed szczepieniem preparatem mRNA. Przekraczała 25 mm u 5,7 procent osób i 20 mm u 15,2 procent. Poziom przeciwciał nie różnił się jednak istotnie między osobami z igłą wystarczającą i za krótką (Hills i wsp., Vaccine 2022, PMID 35792021). Przy innych preparatach jest inaczej: podanie w tłuszcz pośladka obniżało skuteczność szczepionek przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i przeciw wściekliźnie. Brytyjski podręcznik szczepień odradza z tego powodu wstrzyknięcia w pośladek, a drugim powodem jest ryzyko uszkodzenia nerwu kulszowego.
Przy wlewie do żyły ta niepewność znika. Nadal nie mówi to jednak nic o tym, czy sama substancja komuś pomoże.
Witamina B12: zastrzyk czy tabletka
Polskie strony o zastrzykach witaminowych rzadko o tym piszą, bo na zdaniu o tabletce nikt nie zarobi.
Witamina B12 wchłania się w jelicie na dwa sposoby. Główny wymaga białka wytwarzanego w żołądku i to on zawodzi w niedokrwistości złośliwej oraz po operacjach żołądka. Drugi to zwykłe przenikanie przez ścianę jelita. Odpowiada za około jeden procent dawki i działa niezależnie od tego pierwszego. Przy tabletce 1000 mikrogramów ten jeden procent daje kilka razy więcej, niż wynosi dzienne zapotrzebowanie.
Przegląd Cochrane z 2018 roku zebrał trzy badania i 153 osoby: 74 leczono doustnie, 79 zastrzykami, przez trzy do czterech miesięcy. W dwóch badaniach z dawką 1000 mikrogramów dziennie tabletka wyrównywała stężenie we krwi tak samo jak zastrzyki. W jednym, z dawką 2000 mikrogramów, wypadła nawet lepiej, o 680 pg/ml. Leczenie doustne kosztowało mniej. Autorzy zaznaczyli, że jakość tych dowodów jest niska, bo badań i uczestników było mało (Wang i wsp., Cochrane 2018, CD004655, PMID 29543316).
Największe pojedyncze badanie pokazało różnicę dopiero po roku. Hiszpańskie OB12 objęło 283 pacjentów po 65. roku życia z 22 przychodni w Madrycie. Po ośmiu tygodniach prawidłowe stężenie miało ponad 90 procent osób w obu grupach. Po roku było to 73,6 procent przy tabletkach i 80,4 procent przy zastrzykach, więc równoważności już nie wykazano. Mimo to 83 procent pacjentów wolało tabletki (Sanz-Cuesta i wsp., BMJ Open 2020, PMID 32819927). Skąd bierze się ta roczna różnica, badanie nie rozstrzyga.
Przy niedoborze witaminy B12 tabletka często wystarcza, ale decyduje o tym lekarz prowadzący, nie gabinet. Praca przeglądowa o osobach starszych podsumowała, że 1000 mikrogramów dziennie doustnie wyrównuje niedobór i jest bezpieczne. Zaznaczyła też, że przy ciężkich objawach neurologicznych leczenie doustne jest słabo zbadane (Andrès i wsp., QJM 2020, PMID 30796433). To zastrzeżenie zostaje w mocy.
Wszystkie te badania dotyczą leczenia niedoboru potwierdzonego badaniem krwi. Nie mówią nic o podawaniu witaminy B12 komuś, kto niedoboru nie ma.
Witamina C: dlaczego dożylnie wychodzi inaczej niż doustnie
Przy witaminie C ta sama zmiana drogi podania robi ogromną różnicę.
W badaniu opublikowanym w Annals of Internal Medicine 17 zdrowych ochotników dostawało witaminę C doustnie i dożylnie. Po 1,25 g doustnie stężenie w osoczu sięgało 134,8 mikromola na litr. Po tej samej dawce do żyły było to 885, czyli ponad sześć razy więcej. Z obliczeń wyszło, że doustnie nie da się przekroczyć mniej więcej 220, a 50 g dożylnie daje 13 400 (Padayatty i wsp., Ann Intern Med 2004, PMID 15068981). Powód jest prosty: z jelita wchłonie się tylko tyle, ile zdąży, a nadmiar wydalają nerki.
Przy tych liczbach trzeba postawić trzy zastrzeżenia. Po pierwsze, badanie robiono pod kątem onkologii i dotyczyło dawek liczonych w gramach, wielokrotnie większych niż te podawane w gabinecie. Po drugie, wyższe stężenie we krwi to wynik pomiaru, a nie leczenia, i żadnej korzyści dla pacjenta ta praca nie wykazała. Po trzecie, dawki witaminy C w naszej ampułce nie znamy i nie będziemy jej zgadywać. W tabeli składów, która u nas rozstrzyga o zawartości butelki, zapisany jest sam składnik, w wyższych wariantach trzy ampułki, bez miligramów.
O tym, czy droga podania cokolwiek zmienia, decyduje więc substancja. Przy jednej witaminie tabletka dorównuje zastrzykowi, przy drugiej różnica jest ogromna. Kto reklamuje samą drogę podania jako zaletę, uogólnia coś, czego dane nie potwierdzają.
Co może pójść nie tak przy zastrzyku, a co przy wlewie
Przy zastrzyku w mięsień najgroźniejsze jest uszkodzenie nerwu. Dlatego brytyjski podręcznik szczepień odradza pośladek i każe wybierać miejsce z dala od dużych nerwów i naczyń. Rzadkim powikłaniem jest też zespół Nicolau, czyli martwica tkanek po wstrzyknięciu. Zaczyna się od silnego bólu zaraz po podaniu, potem pojawia się zaczerwienienie, dalej siny, siateczkowaty wykwit, a w cięższych przypadkach owrzodzenie. Opisywano go po lekach przeciwzapalnych, antybiotykach, sterydach i lekach przeciwhistaminowych (Adil i wsp., Acta Dermatovenerol Croat 2017, PMID 29252181; Raju i wsp., World Neurosurg 2020, PMID 32679363).
Przy wlewie problemem jest samo wkłucie: zapalenie żyły albo przesiąkanie płynu do tkanek obok niej. W badaniu u 1069 pacjentów szpitalnych płyn przesiąkał u 17,8 procent osób, a zapalenie żyły wystąpiło u 10,5 procent. Prawie wszystkie te zdarzenia były najłagodniejszego stopnia: 93,7 procent przesiąknięć i 88,4 procent zapaleń (Liu i wsp., J Vasc Access 2020, PMID 33302797). Tych liczb nie przenosimy na nasze zabiegi, bo dotyczą wenflonów zostawianych w żyle na długo. Mechanizm jest jednak ten sam.
Obie drogi niosą ryzyko uczulenia, a przy witaminach nie jest ono teoretyczne. Charakterystyka Vitaminum B12 WZF wymienia zgłoszone przypadki wstrząsu anafilaktycznego i zgonów po podaniu witaminy B12 poza przewodem pokarmowym. Dlatego i zastrzyk, i wlew powinien wykonywać personel medyczny, w miejscu przygotowanym na taką reakcję.
Jeśli po zabiegu masz narastający ból w miejscu wkłucia, rozlewające się zasinienie skóry, obrzęk twarzy, duszność albo wysypkę na całym ciele, skontaktuj się z lekarzem, zamiast czekać, aż samo przejdzie.
Czy Kroplówki.pl robią zastrzyki witaminowe
Nie. Podajemy tylko wlewy dożylne, po kwalifikacji, przez personel medyczny. Zastrzyków witaminowych, domięśniowych ani podskórnych, nie wykonujemy, więc nie ma u nas tego samego pakietu w wersji na zastrzyk.
Kto szuka zastrzyku witaminowego, trafia u nas najbliżej witaminowej bomby. W wariancie podstawowym to pół litra soli fizjologicznej i kompleks witamin B1, B6 i B12. VIP dokłada witaminę C. W Exclusive zamiast kompleksu B jest gotowa multiwitamina Cernevit, więc skład się wymienia, a nie rośnie. Wszystkie te preparaty to leki na receptę. Podaje je personel medyczny po sprawdzeniu przeciwwskazań i przyjmowanych leków.
Przyjmujemy wyłącznie osoby pełnoletnie.
Najczęstsze pytania o zastrzyk witaminowy i kroplówkę
Czy zastrzyk witaminowy działa szybciej niż kroplówka?
Nie. Szybciej działa lek podany do żyły, bo trafia do krwi od razu. Po zastrzyku musi się najpierw wchłonąć z mięśnia, w tempie zależnym od przepływu krwi w tym miejscu. Sam zastrzyk zajmuje mniej czasu niż wlew, ale to co innego niż szybsze działanie.
Czy można u was zamówić zastrzyk zamiast kroplówki?
Nie, podajemy wyłącznie wlewy dożylne. Zastrzyków witaminowych nie wykonujemy w żadnej postaci.
Czy zastrzyk z witaminą B12 jest lepszy od tabletki?
Badania nie pokazują wyraźnej przewagi. W przeglądzie Cochrane z 2018 roku tabletka 1000 mikrogramów dziennie wyrównywała stężenie we krwi podobnie jak zastrzyki, przy niskiej jakości dowodów, i kosztowała mniej. Wybiera lekarz, który zna wynik badania i przyczynę niedoboru. Osobna sprawa to ciężkie objawy neurologiczne, przy których leczenie doustne jest słabo zbadane.
Czy zastrzyk nawodni po nieprzespanej nocy albo po biegunce?
Nie, i nie chodzi o skład, tylko o objętość. W mięsień podaje się kilka mililitrów, a butelka wlewu ma 500 ml. Zastrzykiem nie da się uzupełnić płynów.
Ile witaminy C dostaję w waszym wlewie?
Nie podajemy tej liczby, bo nasza tabela składów jej nie zawiera. Zapisany jest tam sam składnik, czyli ampułka witaminy C, a w wyższych wariantach trzy ampułki, bez miligramów. Wolimy napisać, że dawki nie znamy, niż podać wartość, której nie mamy skąd wziąć.
Kwalifikacja i wizyta w Lublinie
Gabinet Kroplówki.pl w Lublinie działa przy ulicy Narutowicza 78A, lokal 3, codziennie od 8:00 do 20:00. Kwalifikację przed wlewem prowadzi personel medyczny. Pyta o choroby przewlekłe, przyjmowane leki, wcześniejsze reakcje po lekach podawanych we wstrzyknięciach i o to, czy droga dożylna jest w tej sytuacji potrzebna. Jeśli sprawa należy do lekarza prowadzącego albo wystarczy leczenie doustne, kwalifikacja kończy się bez zabiegu. Więcej o tym, kto ją prowadzi, znajdziesz na stronie o nas.
Termin i szczegóły ustalisz pod numerem 575 839 313 albo rezerwując wizytę online.
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego, Vitaminum B12 WZF, 500 mikrogramów/ml, Rejestr Produktów Leczniczych
- Charakterystyka Produktu Leczniczego, płyn wieloelektrolitowy Optylite, Rejestr Produktów Leczniczych
- UK Health Security Agency, General product information and how to administer immunoglobulin
- UK Health Security Agency, Immunisation procedures: the green book, chapter 4
- European Medicines Agency, Guideline on the investigation of bioequivalence (CPMP/EWP/QWP/1401/98 Rev. 1)
- Nisbet A.C., Intramuscular gluteal injections in the increasingly obese population, BMJ 2006 (PMID 16524934)
- Hills T. i wsp., The effect of needle length and skin to deltoid muscle distance in adults receiving an mRNA COVID-19 vaccine, Vaccine 2022 (PMID 35792021)
- Wang H. i wsp., Oral vitamin B12 versus intramuscular vitamin B12 for vitamin B12 deficiency, Cochrane Database Syst Rev 2018, CD004655 (PMID 29543316)
- Sanz-Cuesta T. i wsp., Oral versus intramuscular administration of vitamin B12 in primary care (OB12), BMJ Open 2020 (PMID 32819927)
- Andrès E. i wsp., State of the art review: oral and nasal vitamin B12 therapy in the elderly, QJM 2020 (PMID 30796433)
- Padayatty S.J. i wsp., Vitamin C pharmacokinetics: implications for oral and intravenous use, Ann Intern Med 2004 (PMID 15068981)
- Liu C. i wsp., Incidence, risk factors and medical cost of peripheral intravenous catheter-related complications, J Vasc Access 2020 (PMID 33302797)
- Adil M. i wsp., Nicolau's syndrome: a rare but preventable iatrogenic disease, Acta Dermatovenerol Croat 2017 (PMID 29252181)
- Raju B. i wsp., Nicolau Syndrome, Masquerader of Postinjection Sciatic Nerve Injury, World Neurosurg 2020 (PMID 32679363)
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.